Menjëherë pas luftës në Kosovë, Albina Shabani-Rama kishte aplikuar për t’u bërë studente e Fakultetit të Mjekësisë. Mospranimi në fushën që ajo e kishte pasur qëllim tash e sa kohë, për të ishte padrejtësia që ia përcaktoi një qëllim të ri në jetë —të siguronte drejtësi. Sot 41 vjeç, Shabani-Rama është në krye të gjykatës më të madhe themelore në Kosovë, atë të Prishtinës.

Në gjykatën që ajo e udhëheq janë 86 gjyqtarë/e, prej të cilëve/ave 42 janë gra, një përbërje që shkon afër përfaqësimit të barabartë gjinor.

Megjithkëtë, ky nuk është realiteti në shumë gjykata tjera në Kosovë.

Një prej këtyre gjykatave që është ende larg barazisë gjinore në përfaqësim është Gjykata Komerciale. E themeluar së fundmi, në gusht 2022, prej 16 gjyqtarëve, veç katër janë gra.

Saranda Bogaj-Sheremeti, nënkryetarja e Gjykatës Komerciale është një prej këtyre katër grave që punojnë aty. Bogaj-Sheremeti e kujton se si, kur ishte 28 vjeç dhe ishte emëruar gjyqtare, kishte ndierë se palët ishin habitur kur e kishin parë atë në ulësen e gjyqtares. Habia ishte qoftë për shkak të moshës së re, qoftë për shkak se ndër vite verdiktin nëpër salla gjyqesh i jepnin gjyqtarët burra.

Në Kosovë, përfaqësimi i barabartë gjinor nëpër institucione publike kërkohet me Kushtetutë e rregullohet me Ligjin për Barazinë Gjinore. Ligji thërret që të gjitha organet legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore e edhe institucionet tjera publike të kenë përfaqësim prej 50% për secilën gjini, duke përfshirë organet drejtuese dhe vendimmarrëse.

Realitetet nëpër gjykatat e Kosovës, sidomos në degët e gjykatave themelore nëpër qytete më të vogla, flasin ndryshe kur bëhet fjalë për përfaqësim të barabartë midis burrave dhe grave në pozitën e gjyqtarëve dhe udhëheqësve të gjykatave. Shumë prej tyre nuk kanë përfaqësim të barabartë midis burrave e grave as në përbërje të pozitës së gjyqtarit/gjyqtares e as në pozita vendimmarrëse.

Drejt përfaqësimit të barabartë gjinor

Përbrenda Këshillit Gjyqësor të Kosovës (KGjK), që është institucion i pavarur që ka për qëllim sigurimin e pavarësisë së sistemit gjyqësor, funksionojnë shtatë gjykata themelore nëpër rajonet e Prishtinës, Mitrovicës, Pejës, Prizrenit, Ferizajit, Gjilanit dhe Gjakovës.

Secila prej këtyre shtatë gjykatave, ka nëndegët e veta nëpër qytetet tjera të Kosovës. Nëndegët, udhëhiqen nga gjyqtarët/et mbikqyrës/e dhe funksionojnë përbrenda Gjykatës së rajonit përkatës.

Përveç Gjykatave Themelore dhe nëndegëve të veta, brenda KGjK-së funksionojnë edhe Gjykata e Apelit, Gjykata Supreme dhe ajo Komerciale.

Në uebfaqet e tyre figuron se në shërbim të të gjitha gjykatave në Kosovë janë 388 gjyqtarë/e. Nga ta, 226 janë burra, ndërsa 162 janë gra.

Megjithatë, të dhënat në këto uebfaqe duket se nuk janë përditësuar, meqë aty ende figurojnë emrat e gjyqtarëve në Mitrovicën e Veriut, të cilët dhanë dorëheqje në nëntor 2022, kur shumë serbë dhanë dorëheqje nga pozitat në institucionet publike të Kosovës në shenjë pakënaqësie ndaj qeverisë së Kosovës.

K2.0 ka kërkuar nga KGjK numrin e saktë të gjyqtarëve nëpër gjykatat e Kosovës, përfshirë ndarjen e këtyre pozitave dhe atyre udhëheqëse në mes të burrave dhe grave, por nuk ka marrë përgjigje.

Sipas të dhënave ekzistuese në uebfaqet e gjykatave, prej shtatë gjykatat themelore, tri prej tyre i udhëheqin gratë. Në Gjykatën Supreme, të Apelit dhe Komerciale, sipas uebfaqeve të tyre, vetëm në të parën, pozitën drejtuese e bart një gjyqtare. Në degët e gjykatave themelore, vetëm në tre prej 19 prej tyre pozitën drejtuese e bartin gjyqtaret.

Kryetarja e Gjykatës Themelore në Prishtinë, Albina Shabani-Rama, thotë se mund të ketë faktorë të ndryshëm por duhet filluar nga fakti se për të dalë në garë me gjyqtarë burra për pozicionet drejtuese të gjykatave, gjithmonë duket sikur gjyqtarja grua duhet të jetë shumëfish më e dëshmuar.

“Gjatë karrierës e kam vërejtë që fakti që je grua është një barrierë, sidomos kur e kam fillu procedurën e ngritjes në pozitë. Sot mendoj që si grua duhesh me qenë shumëfish më e dëshmuar për me arritë me qenë në konkurrencë me një burrë”, thotë Shabani-Rama, duke shtuar se këtë se kishte vënë re gjatë shkollimit apo për sa e ushtronte detyrën e saj si gjyqtare, por vetëm kur kishte menduar të ngritet në pozitë. “Kjo nuk është e thënë kurrkund, as nuk është një kusht që duhet me plotësu, po ndihet”.

“Nëse mundem unë, munden edhe ato”

Gratë në sistemin e drejtësisë që po përpiqen t’u çelin rrugën grave tjera.

Gentiana Paçarizi

“Nëse mundem unë, munden edhe ato”

Gratë në sistemin e drejtësisë që po përpiqen t’u çelin rrugën grave tjera.

Gentiana Paçarizi