Dhuna nuk përfundoi me mbarimin e luftës, përkundrazi, ajo mori forma të reja brenda krijimit të rendit të ri politik të Jugosllavisë. Nga kjo periudhë ma së shumti kujtohet masakra e Tivarit. Në mars të vitit 1945, forcat jugosllave rekrutuen, kryesisht me dhunë, rreth 7.700 burra shqiptarë, të cilët i ndanë në tri konvoje dhe i nisën njeni pas tjetrit në nji rrugëtim vdekjeprurës drejt Malit të Zi, përmes veriut të Shqipnisë. Sipas historianit Uran Butka, më 31 mars 1945, vetëm në Tivar, forcat partizane masakruen 1.460 rekrutë shqiptarë. Vrasjet ndodhën edhe në vende të tjera, veçanërisht përgjatë rrugës për në Tivar.

Periudha tjetër famkeqe, ma e randa për shqiptarët gjatë Jugosllavisë socialiste ishte prej viteve 1945-1966, nën regjimin e Aleksandar Ranković – Ministrit të Punëve të Brendshme dhe udhëheqësit të Sigurimit Shtetror (Uprava državne bezbednosti, UDB). Gjatë kësaj kohe, shqiptarët përjetuen shtypje ekonomike, politike e dhunë, jo vetëm për shkak se shteti përpiqej me shu çdo lloj mbetje të rezistencës, e përdorun kjo edhe si pretekst për shtypje, por edhe për shkak të politikave që zbatoheshin dhunshëm. Historiania Miranda Vickers në librin “Between Serb and Albanian: A history of Kosovo” (në shqip: “Midis serbëve dhe shqiptarëve: një histori e Kosovës”) shkruen se duke u bazu në burime të ndryshme shqiptare, vlerësohet se nga viti 1944-1946, mes 36.000–47.000 shqiptarë ishin viktima të ekzekutimeve masive, sistematike nga komunistët. Ndërkaq, në vitin 1948 kur u mbyll kufini midis Jugosllavisë dhe Shqipnisë – pas prishjes së Josip Broz Titos, udhëheqësit të Jugosllavisë, me Joseph Stalinin, udhëheqësin e Bashkimit Sovjetik (BRSS), për shkak se udhëheqësi i Shqipnisë, Enver Hoxha e mbështeti Stalinin – shtypja ndaj shqiptarëve të Kosovës u intensifiku e u zgjeru përmes spiunimeve të rrepta, marrjeve në pyetje, burgosjeve dhe dhunës.

Edhe ekonomikisht, Kosova ishte vend i varfun e i pazhvillum. Siç dëshmojnë të dhanat dhe analizat e ekonomistëve dhe demografëve, para luftës mbi 87% e shoqnisë merrej me bujqësi ekstraktive, nuk kishte fare rrugë të asfaltume, dhe vetëm 2.6% e familjeve ishin të kyçuna në rrjetin elektrik. Edhe pas luftës, kur Kosova u konsideru si e varfun dhe si e tillë në 1956 u përfshi në Fondin për kreditimi e krahinave të pazhvillume, gjendja ndryshoi ngadalë. Në këtë Fond, të gjitha njësitë federale kontribonin me rreth 1.8% të të ardhunave të sektorit shoqnor, dhe këto mjete shpërndaheshin pastaj në katër njësi të pazhvillume – Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe Bosnje-Hercegovinë. Megjithatë, struktura e fondeve e thellonte varësinë ekonomike të Kosovës: deri në fillim të viteve ’70-a, mbi 80% e tyre shkonin në sektorë eksteritorial si energjetika, xehetaria, metalurgjia dhe industria kimike, ku përfitimet reale financiare nuk mbeteshin në Kosovë. Në vitin 1961, popullsia aktive bujqësore mbeti e naltë në 48.6% dhe në vitin 1965, rreth 1.000 fshatna, apo afërsisht 70% e territorit, ishin pa energji elektrike.

Në këtë kontekst represioni e dhune shtetnore, zhvilloi aktivitetin tutje Fronti Antifashist i Grave të Kosovës dhe Metohisë, siç fillimisht quhej, e ma vonë i njohun vetëm si Fronti Antifashist i Grave, FAG.

FAG-u ishte themelu më 1942 dhe fillimisht u angazhu në mobilizimin e grave në përkrahjen e luftës nacionalçlirimtare (LNÇ). Në kontekst të Jugosllavisë, konsiderohet që rreth 100,000 gra luftuen si partizane dhe rreth dy milionë morën pjesë në LNÇ në forma tjera. Në Kosovë, FAG-u vepronte në Prishtinë, Prizren, Gjakovë e Pejë dhe angazhonte gratë në mbledhjen e ndihmave për partizanët, shpërndarjen e materialit sanitar, strehimin e aktivistëve të LNÇ-së dhe bartjen e informatave për ta.

Fronti antifashist i grave në Kosovë

Midis emancipimit dhe propagandës, në kushte mbijetese.

Elife Krasniqi